Διαταραχές της διάθεσης - Κατάθλιψη

Βίκυ Μπαούρδα 27 Ιουνίου 2014

Ποιες είναι οι διαταραχές της διάθεσης
Η διάθεση ορίζεται ως ένας διάχυτος συγκινησιακός τόνος που επηρεάζει τις απόψεις και την αντίληψη του εαυτού, των άλλων και του περιβάλλοντος. Οι διαταραχές της διάθεσης αποτελούν μια ομάδα κλινικών συνδρόμων που έχουν ως βασικό χαρακτηριστικό τη διαταραχή του συναισθήματος, το οποίο παρεκκλίνει προς την κατάθλιψη, ή αντιθέτως τη μανία, ή περιλαμβάνει εναλλαγή κατάθλιψης και μανίας. Οι διαταραχές αυτές είναι συχνές και αρκετά σοβαρές, είναι όμως θεραπεύσιμες. Συνοδεύονται από αρκετά συμπτώματα και επηρεάζουν όλες τις περιοχές της λειτουργικότητας ενός ατόμου.

Διαγνωστικά κριτήρια για το Μείζον Καταθλιπτικό Επεισόδιο σύμφωνα με το DSM-IV-TR
Το άτομο για να διαγνωστεί με Μείζον Καταθλιπτικό Επεισόδιο θα πρέπει να εμφανίζει τουλάχιστον πέντε από τα ακόλουθα συμπτώματα για μία περίοδο δύο εβδομάδων. Τα συμπτώματα αυτά θα πρέπει να αντιπροσωπεύουν μια σημαντική αλλαγή στη λειτουργικότητα του ατόμου και να προκαλούν σημαντική ενόχληση στο άτομο ή δυσκολίες στον κοινωνικό, επαγγελματικό ή οικογενειακό τομέα. Παράλληλα, τα συμπτώματα δε θα πρέπει να εξηγούνται από το πένθος (δηλαδή μετά την απώλεια ενός αγαπημένου προσώπου) και να μη σχετίζονται με άλλες σωματικές διαταραχές ή τη λήψη κάποιων φαρμάκων. Τέλος, το ένα από τα πέντε συμπτώματα θα πρέπει να είναι είτε η καταθλιπτική διάθεση είτε η απώλεια ενδιαφέροντος ή ευχαρίστησης.

  • Καταθλιπτική διάθεση στο μεγαλύτερο μέρος της ημέρας, σχεδόν καθημερινά, όπως αναφέρει το ίδιο το άτομο ή παρατηρούν οι άλλοι για το άτομο (στα παιδιά και στους εφήβους μπορεί να εμφανίζεται ευερέθιστη διάθεση).
  • Έντονη μείωση του ενδιαφέροντος ή της ευχαρίστησης σε όλες, ή σχεδόν σε όλες, τις δραστηριότητες στο μεγαλύτερο μέρος της ημέρας, σχεδόν καθημερινά, όπως αναφέρει το ίδιο το άτομο ή παρατηρούν οι άλλοι για το άτομο.
  • Σημαντική απώλεια βάρους ενώ το άτομο δεν είναι σε δίαιτα, ή αύξηση του βάρους (π.χ. μεταβολή πάνω από 5% του σωματικού βάρους σε ένα μήνα), ή ελάττωση ή αύξηση της όρεξης σχεδόν καθημερινά (για τα παιδιά έχει σημασία η αποτυχία πρόσληψης του αναμενόμενου βάρους).
  • Αϋπνία ή υπερυπνία σχεδόν καθημερινά.
  • Ψυχοκινητική διέγερση ή επιβράδυνση σχεδόν καθημερινά (η οποία παρατηρείται από τους άλλους και δεν είναι απλά υποκειμενικά συναισθήματα ανησυχίας ή επιβράδυνσης).
  • Κόπωση ή απώλεια της ενεργητικότητας σχεδόν καθημερινά.
  • Αισθήματα αναξιότητας ή υπέρμετρης ή απρόσφορης ενοχής σχεδόν καθημερινά (όχι απλώς αυτομομφή ή ενοχή επειδή είναι ασθενής).
  • Μειωμένη ικανότητα να σκεφτεί ή να συγκεντρωθεί, ή αναποφασιστικότητα σχεδόν καθημερινά (όπως αναφέρει το ίδιο το άτομο ή παρατηρούν οι άλλοι για το άτομο).
  • Επανερχόμενες σκέψεις θανάτου (όχι μόνο φόβος θανάτου), επανερχόμενος αυτοκτονικός ιδεασμός χωρίς συγκεκριμένο σχέδιο, ή μία απόπειρα αυτοκτονίας ή ένα συγκεκριμένο σχέδιο να αυτοκτονήσει.


  • Τα χαρακτηριστικά των ατόμων με κατάθλιψη
    Η κατάθλιψη αποτελεί μία διαταραχή της διάθεσης η οποία μπορεί να εμφανιστεί σε οποιαδήποτε ηλικία και συνοδεύεται από συμπτώματα που είναι εμφανή στον τρόπο με τον οποίο το άτομο συμπεριφέρεται, επικοινωνεί με τους άλλους και σκέφτεται για τον εαυτό του και τον κόσμο.
    Βασικό χαρακτηριστικό της κατάθλιψης είναι το «καταθλιπτικό συναίσθημα» που βιώνει το άτομο. Το συναίσθημα αυτό, στις ήπιες περιπτώσεις, μπορεί να έχει τη μορφή της ανικανότητας του ατόμου να αντιδράσει συναισθηματικά σε κάποιες καταστάσεις, όπως για παράδειγμα να γελάσει. Στις πιο σοβαρές περιπτώσεις, το άτομο αισθάνεται και πιστεύει ότι βρίσκεται σε πολύ δυσμενή κατάσταση και αισθάνεται δυστυχισμένο. Το άτομο σταδιακά χάνει την αυτοεκτίμησή του, περιφρονεί τον εαυτό του, βλέπει μόνο την αρνητική πλευρά των καταστάσεων και πιστεύει ότι τα πάντα είναι μάταια. Ταυτόχρονα το άτομο αρχίζει να αποσύρεται από το κοινωνικό του περιβάλλον.
    Ένα ακόμα χαρακτηριστικό της κατάθλιψης είναι τα συναισθήματα ενοχής που αισθάνεται το άτομο. Η ενοχή αυτή συνήθως βιώνεται ως αυτοκατηγορία, δηλαδή το άτομο κατηγορεί τον εαυτό του για το γεγονός ότι αφέθηκε να φτάσει σε αυτή την άσχημη κατάσταση. Παράλληλα, το άτομο σκέφτεται συγκεκριμένα γεγονότα της ζωής του για τα οποία κατηγορεί τον εαυτό του για τον τρόπο με τον οποίο τα διαχειρίστηκε.
    Το άτομο με κατάθλιψη δεν εκφράζει ενδιαφέρον για αυτά που συμβαίνουν γύρω του και στη ζωή του και δεν μπορεί να ευχαριστηθεί στην καθημερινότητά του. Μπορεί να εμφανίζει μια γενικότερη ψυχοκινητική επιβράδυνση η οποία είναι εμφανής στον τρόπο με τον οποίο συνδιαλέγεται με τους άλλους (για παράδειγμα καθυστερεί να απαντήσει όταν τον ρωτάνε, δίνει μονοσύλλαβες απαντήσεις, αποφεύγει το βλέμμα του συνομιλητή του). Επιπλέον, το άτομο αισθάνεται μια γενικότερη κόπωση, ιδιαίτερα τα πρωινά.
    Ένα τελευταίο χαρακτηριστικό των ατόμων με κατάθλιψη είναι το άγχος που βιώνουν, το οποίο μπορεί να εκδηλώνεται με σωματικά συμπτώματα, όπως διαταραχές στο γαστρεντερικό σύστημα, πονοκεφάλους, απώλεια της όρεξης (ή αντιθέτως υπερφαγία) ή διαταραχές στον ύπνο.

    Παράγοντες κινδύνου
    Οι έρευνες δείχνουν ότι η κατάθλιψη απαντάται συχνότερα στις γυναίκες παρά στους άντρες. Μία ερμηνεία που δόθηκε για το εύρημα αυτό είναι ότι οι γυναίκες είναι πιθανότερο να αναγνωρίσουν τη διαταραχή και να ζητήσουν βοήθεια για αυτή, ενώ οι άντρες είναι πιθανότερο να κρύψουν τα συμπτώματα της κατάθλιψης από το κοινωνικό περιβάλλον τους. Μια άλλη ερμηνεία είναι ότι όντως οι γυναίκες είναι πιθανότερο να εμφανίσουν καταθλιπτικά συμπτώματα εξαιτίας του εντονότερου άγχους στην καθημερινότητά τους, το οποίο δημιουργείται από τα πολλαπλά καθήκοντα που αναλαμβάνουν (εργασία, οικογένεια κτλ).

    Το κοινωνικό και οικονομικό επίπεδο του ατόμου φαίνεται επίσης ότι συνδέεται με τις πιθανότητες που έχει να αναπτύξει κατάθλιψη. Πιο συγκεκριμένα, άτομα που προέρχονται από χαμηλά κοινωνικοοικονομικά στρώματα είναι πιθανότερο να αναπτύξουν καταθλιπτικά συμπτώματα.
    Επιπλέον, φαίνεται πως οι τραυματικές εμπειρίες που έχει ένα άτομο μπορεί να συνδέονται με την ανάπτυξη της κατάθλιψης. Σημαντικές τραυματικές εμπειρίες της παιδικής ηλικίας (για παράδειγμα ένα «άσχημο» διαζύγιο των γονιών) μπορεί να συμβάλουν στην ανάπτυξη κατάθλιψης στην ενήλικη ζωή. Παράλληλα, έντονα αγχογόνα γεγονότα ή χρόνιο στρες στη διάρκεια της ενήλικης ζωής (όπως για παράδειγμα τα προβλήματα κοινωνικής ένταξης ή ανεργίας) μπορούν να συμβάλουν στην ανάπτυξη της κατάθλιψης.

    Τέλος, γενετικοί παράγοντες φαίνεται να σχετίζονται με την ανάπτυξη καταθλιπτικών συμπτωμάτων.

    Βιβλιογραφία
    Sadock, B. J., & Sadock, V. A. (2007). Kaplan & Sadock's Εγχειρίδιο Κλινικής Ψυχιατρικής (Χ. Ζερβής Επιμ. 4η εκδ.). Αθήνα: Ιατρικές εκδόσεις Λίτσας. Ζερβής, Χ. (2003). Ψυχοπαθολογία του ενήλικα (3η εκδ.). Αθήνα: Ηλεκτρονικές Τέχνες.

    © 2013 Vicky Baourda. All rights reserved.

    Back to top